Festiwal filmowy

Nagroda filmowa All About Freedom Festival nadal ma szansę stać się jedną z najważniejszych wizytówek kulturalnych Gdańska i filmowej Polski na arenie międzynarodowej. Wprowadzenie oficjalnego konkursu przeniosło festiwal na wyższy poziom artystyczny, przyciągając do Gdańska najważniejsze dzieła światowych festiwali i ich twórców. Programowanie festiwalu filmowego, zajmującego się współczesnymi wymiarami wolności, jest zgodą na przyjęcie na siebie odpowiedzialności i gotowości na krytykę ze wszystkich stron kulturalnej i politycznej sceny. Z założenia przecież dyskusja o wolności może odbyć się tylko wtedy, gdy ukazywane są różne jej wymiary, czasami sprzeczne wizje i rozbieżne perspektywy. Prowadzona poprzez sztukę filmową dyskusja na temat wolności musi być otwarta na odmienne doświadczenia. Taka dyskusja i konfrontacja jest więc lekcją demokracji poprzez sztukę.

Publiczność festiwalu tworzy społeczność ludzi poszukujących i odważnych. To widzowie, którzy nie przychodzą do kina po łatwą rozrywkę. Chcą, by obrazy filmowe prowokowały ich do myślenia, dawały impuls do poszukiwania nowych sensów oraz zmuszały do konfrontowania własnych poglądów z tym, co dzieje się w Polsce i na świecie. Dyskusje po seansach w ECS stały się równie ważne jak same filmy. To podczas tych spotkań wielokrotnie stawialiśmy pytania kluczowe dla tożsamości Gdańska i Polski: czy w imię wolności od problemów możemy zapomnieć o solidarności i uznać, że potrzebujący nie są już naszą sprawą? Czy nadal istnieje wspólne dobro, o które należy dbać? W roku 2022 Polacy znów pokazali światu, czym jest solidarność, przyjmując do swoich domów uciekających przed wojną Ukraińców. Dziś, cztery lata później, sytuacja się odwróciła: specyficznie rozumiany interes narodowy coraz silniej stawiany jest ponad postulatem pozycjonowany jest powyżej postulatu międzynarodowej solidarności.

Pierwszym laureatem Nagrody Prezydenta Miasta Gdańska w 2016 roku był Cristian Mungiu za obraz „Egzamin”. Obecnie, dokładnie dziesięć lat później, dwukrotny laureat Złotej Palmy w Cannes wraca na AAFF z filmem „Fiord”. Obok Mungiu naszymi laureatami byli inni giganci kina: Ken Loach i jego „Ja, Daniel Blake” (Nagroda Publiczności 2016) czy Robin Campillo, którego „120 uderzeń serca” (Nagroda Prezydenta Miasta Gdańska 2017) jest pełną furii i pasji opowieścią o walce o prawo do życia i godności osób zmagających się z epidemią HIV w Paryżu w epoce przed internetem.

Siergiej Dworcewoj (Nagroda Prezydenta Miasta Gdańska za film „Ajka” w roku 2018) i Siergiej Łoźnica to uznani na świecie twórcy z przestrzeni postsowieckiej. Obecność tych mistrzów uświadomiła nam, jak głęboko walka o wolność jest zakorzeniona w bolesnej historii naszej części Europy. Filmowy program AAFF od początku budowałem jako przestrzeń w pełni inkluzywną – różnorodność jest tu normą, dlatego wielkie zwycięstwa reżyserek nie były czymś wyjątkowym: Teonę Strugar Mitevską w 2019 roku wyróżniliśmy Nagrodą Prezydenta Miasta Gdańska za film „Bóg istnieje, a jej imię to Petrunia”, a w 2023 roku Anna Hints zahipnotyzowała nas filmem dokumentalnym „Siostrzeństwo świętej sauny”, pokazującym oczyszczającą siłę kobiecej solidarności.

Wolność nie ma jednej szerokości geograficznej, dlatego dbaliśmy o to, by program AAFF wychodził daleko poza granice Europy, oferując zróżnicowane perspektywy kulturowe. W 2013 roku wizyta Jia Zhangke, jednego z najwybitniejszych reżyserów współczesnego kina chińskiego, była kamieniem milowym i wielkim, niezapomnianym zaszczytem. Twórca przyjechał do nas ze swoim wybitnym, nagrodzonym w Cannes filmem „Dotyk grzechu” – porażającym i brutalnym studium frustracji jednostki zderzonej z drapieżnym kapitalizmem i uciskiem. Z kolei „Monos” w reżyserii Alejandro Landesa, hipnotyzujące kolumbijskie arcydzieło, skonfrontowało nas z mroczną, pierwotną stroną wolności. Opowieść o młodocianych partyzantach funkcjonujących w dżungli stała się uniwersalną metaforą wolności bez granic, która bez moralnego kompasu nieuchronnie rodzi anarchię i przemoc. Dumną kartą w historii programowania festiwalu jest także intuicja w rozpoznawaniu wielkich talentów i prezentowanie debiutów twórców, którzy później święcili filmowe triumfy. Wymienię tu Kanadyjczyka Xaviera Dolana, cudowne dziecko kina, któremu już w 2014 roku zorganizowaliśmy miniretrospektywę. Pokazaliśmy wówczas pełen pasji, rewolucyjny język filmowy reżysera, który jak nikt inny potrafił opowiedzieć o buncie młodości i wolności tożsamościowej. Zanim szwedzki reżyser Ruben Östlund zdobył dwie Złote Palmy, gdańska publiczność mogła oglądać u nas jego przełomowe, prowokujące obrazy „Gra” oraz „Turysta”, dekonstruujące, często z humorem, wyobrażenia o sposobach odczuwania wolności w krajach rozwiniętych. Podczas AAFF pokazaliśmy również hipnotyzujący debiut Brady’ego Corbeta „Dzieciństwo wodza”, który zapowiadał nadejście jednego z najciekawszych wizjonerów współczesnego amerykańskiego kina.

Festiwal to także platforma dla odważnego polskiego kina, które bezkompromisowo przygląda się wolności z perspektywy naszego kraju i uniwersalnych wartości. Agnieszka Holland jest dla nas etycznym kompasem: wybitne, głęboko empatyczne kino moralnego niepokoju, które tworzy, regularnie otwierało najważniejsze festiwalowe debaty. Projekcja jej najnowszego dzieła – głośnego „Franza Kafki”, naszego zeszłorocznego filmu otwarcia – oraz pokazy wcześniejszych obrazów („W ciemności”, „Zielona granica”) to absolutne kamienie milowe festiwalu. Spotkania z reżyserką w audytorium ECS na stałe zapisały się w pamięci gdańskiej publiczności. W kontekście polskich mistrzów kina nie możemy oczywiście zapomnieć o dorobku Andrzeja Wajdy, który jest stałą inspiracją festiwalu. Jego losy nierozerwalnie związane były z Gdańskiem i ruchem Solidarność. Prezentowanie archiwów tego reżysera i powracanie do dzieł takich jak „Człowiek z żelaza” przypominało o historycznym wkładzie polskiego kina w walkę o demokrację. Przez festiwalowe ekrany przewinęły się filmy rodzimych twórców młodego i średniego pokolenia, między innymi Tomasza Wasilewskiego, Jana P. Matuszyńskiego, Kamili Tarabury czy Olgi Chajdas. Prezentowali oni kino intymne, odważne tożsamościowo, badające granice osobistej suwerenności w nowoczesnym świecie.

Po 20 latach istnienia All About Freedom Festival konkluzja nasuwa się jedna: program filmowy AAFF pozostanie zawsze niedokończony i otwarty na kolejne wymiary wolności. Co chwila ukazują nam się przecież jej nowe oblicza, wywoływane przez rozwój technologiczny, uwarunkowania ekonomiczne czy – tak dotkliwe dzisiaj – zmiany klimatyczne. Dopóki świat się przekształca, a filmy powstają, nasza misja poszukiwania i redefiniowania wolności na ekranie pozostaje nieskończona.